Site Overlay

Russian cameras.

Każdy kto fotografuje, miał swój pierwszy raz. Te pierwsze zdjęcia nie były szczególnie udane. Jednak w chwili gdy pierwszy raz nacisnąłeś spust migawki wszystko się zaczęło. O tym jest ten artykuł. Napisany w języku angielskim i polskim.

Russian cameras popular in Soviet Block.

It was 1990; Poland opened up for free economy market and in shops we could find goods which were unavailable before. One day, while I was window shopping in front of the local department store in my small town, I spotted a FED camera.

It was a rangefinder camera based on German Leika but surprisingly, at affordable price. Considering those times, I must admit that the construction was really fine with Industar 2,8/55 lens on m39 screw thread. The camera was fully manual, equipped with extra selenium light meter and a solid leather case. At the beginning of 1990s automatic plastic cameras, so called “compact cameras” ruled the world of amateur photography. They usually had poor quality wide-angled polyamide lens. Snaps taken by these cameras most often had soft edges and huge vignette. I truly do not understand why people liked these cameras so much. From what I remember, many mentioned their automatic mode as the biggest advantage – you just press the button and here you go with a new photo! And the users were never discouraged by the appalling quality of their pictures.

Today we call it “lomography”. However, on second thought, today is not much different. Nowadays, most people just want to take a photo without going into details. In this way smartphones replaced compact cameras and in fact, there is nothing strange about it. Most people do not have to be experts, they just want to take a quick snap, sometimes as a souvenir, maybe to create a document, or simply take a fun selfie. This fast and automatic photo-taking has always been there and photography industry has always been trying to offer perfect solutions in this field.

In those times, although I wasn’t even 20 years old, I was quite familiar with theory of photography and its technical aspects. I would read all accessible reference books and although we didn’t use to have the Internet back then, I believe the expertise publications were much better than they are today.

Anyway, coming back to the beginnings of my adventure with photography and my first ever camera ( I still have it) I must admit that the photos were very attractive. This old good camera never let me down and it still works well today, even if it takes a little longer to take a picture due to lower shutter speed. FED was the camera which served me well during all family functions and occasions, plus it was also excellent for landscape snaps. The first type of the film I used was the Russian “svema foto 65” speed 80 ISO and I always developed this black-and-white film in my home darkroom, followed by making prints on baryta paper. Back then, everybody dreamt of a reflex camera with interchangeable lenses, and even though my FED was a really good piece of equipment, I started saving money for a better one.

Zenit XP

I guess it was 1992 when I bought Zenit XP with Helios 58mm lens from some Russian vendors on one of Cracow’s bazaars. The body of the camera had m42 screw thread which was very popular and compatible with a variety of lenses. Soon, I had another – Jupiter 200mm lens and a year later I started taking colour photos using Fuji C200 or Kodak Gold. Still, I remember well that my first ever colour film was ORWO Color…. unfortunately the proper chemical process for this particular film was unavailable in the laboratory so they used C41, which obviously resulted in poor colours of the printouts. Well, this was the array of films we could choose from in those times. Diapositives and professional films were hard to get.

As an amateur I was happily using this equipment until 2006 when I bought a new Canon EOS 33v and the life took a new turn but this is a different story. Since 2006 many people have been using digital cameras but in my humble opinion they produce poorer quality photos than analogue ones. Still, the wave of digital cameras was unstoppable. Well, I do admit that professionally I use high quality digital equipment but I still love and use – as often as I can – my analogue camera. My number one today is Nikon FM3a although I also take medium format photos quite often, however, to be honest, the medium format cameras are pretty heavy and I’m not particularly fond of carrying them around.

Coming back to FED. Even today it is a cool camera but it has some peculiarities which we must get used to. First of all, you must set the time only after stretching the shutter, otherwise you may destroy the camera – you always have to remember about that. Viewfinder is very dark and there is not much you can see in it, however the spot in rangefinder is well visible. Viewfinder does not have frames so using lenses other that standard 55mm may be difficult. The strong body and shutter seem to be a great asset.

Let us talk about Zenit now, which in my view, although heavy and solidly made, is not as good as FED. The longest shutter time is 1 /30 and B while FED also offers 1 /15, 1/8, 1/4, 1/2 and 1 s and B. The shortest time of shutter opening is 1/500s. Another disadvantage of Zenit is limited field of vision you can see in the viewfinder, which is only a little over 60%. Over many years I took a similar number of photos using both cameras so I am familiar with them and I can judge the level of their failure rate. FED has never broken while in Zenit the canvas shutter broke twice and once the shutter mechanism failed – quite a common problem as the metal bar of the shutter release button works against a plastic cam. Anyway, the camera needed to visit the service every time. On the plus side of Zenit XP we can mention TTL light meter based on two elements CdS which is really precise. Exposure meter in the viewfinder works on basis of two diodes.

As we can see, these cameras are not particularly sophisticated. There are no automatic modes, no time pre-selection or a diaphragm. They were based on German technical solutions. The first FED cameras were produced in the 30s of 20th century and were copied from German model Leika. The Soviets have always liked copying good technical solutions. The production line of FED was closed down in 1990 and my FED was produced exactly then. Today this camera can be bought at the price of one of two Kodak films – really cheap and still the quality of your snaps are pretty good. So, if you don’t mind FED’s poor viewfinder or Zenit’s small and dark focus screen, I strongly recommend these cameras. The possible hardships will be smoothened by the sound of canvas shutter.

Finally some conclusions.

It is impossible to review and evaluate these cameras by today’s standards. We must remember that in Soviet Block the choice of cameras was very limited and whatever was available was of Soviet or East-German production. Cameras from behind the Iron Curtain were hard to find and too expensive for an average customer from Poland or any other Soviet Block country. Personally, despite everything, I think about that time with great fondness and with these cameras I took a great deal of fantastic photos which are kept in my family album.

Popularne aparaty radzieckie w bloku wschodnim.

To był rok 1990. Polska otworzyła się na gospodarkę wolnorynkową, a w sklepach zaczęły się pojawiać towary które wcześniej nie były ogólnodostępne. W moim małym miasteczku w lokalnym domu towarowym, zauważyłem na wystawie aparat fotograficzny marki Fed.


Był to aparat dalmierzowy na wzór niemieckiej Leiki, ale sprzedawany w przystępnej cenie.
Była to konstrukcja jak na owe czasy bardzo przyzwoita optycznie z fabrycznym obiektywem Industar 2,8/55. Obiektyw miał mocowanie gwintowe m39. Aparat był całkowicie manualny, dodatkowo posiadał światłomierz selenowy. W pakiecie z aparatem był porządny skórzany futerał.
Początek lat dziewięćdziesiątych to czas kiedy na świecie wśród amatorów dominowały plastykowe aparaty automatyczne typu „comapct”. Miały one szerokokątne obiektywy marnej jakości najczęściej z soczewkami poliamidowymi. Zdjęcia z tych kompaktów miały miękkie brzegi i olbrzymią winettę. Nie wiem dlaczego ludzie je polubili. Z tego co pamiętam znane mi osoby niezwiązane z fotografia jako ich zaletę wymieniali tryb automatyczny tzn. że nie trzeba było nic ustawiać i wystarczyło tylko nacisnąć przycisk aby zrobić zdjęcie. Nie odstraszała ich ta beznadziejna jakość.


Dziś nazywamy to łomografią. Choć gdy tak sobie rozmyślam, dziś w tym zakresie niewiele się zmieniło. Nadal większość osób chce bez zagłębiania się w szczegóły zrobić szybko zdjęcie.
Smartfony zastąpiły w tym aparaty kompaktowe. W sumie nie ma się czemu dziwić, większość ludzi wcale nie musi się interesować fotografią, ale też potrzebuje czasem szybko wykonać czy to pamiątkową, czy dokumentacyjną fotografie, lub śmieszne selfie.
Fotografia szybka i w pełni automatyczna zawsze była potrzebna a firmy z branży foto bardzo się starały aby proces automatycznego robienia zdjęć udoskonalić jak tylko się da.


W tamtych czasach choć nie miałem jeszcze 20 lat byłem bardzo dobrze zapoznany z teorią fotografii, oraz jej technicznymi aspektami. Czytałem całą dostępną wtedy literaturę którą na ten temat udało mi się zdobyć w lokalnych sklepach. I choć nie było wtedy internetu uważam, że poziom publikacji był o wiele lepszy niż dzisiaj.

Ale wracając do początków mojej przygody z fotografią i mojego pierwszego aparatu (mam go do dzisiaj) muszę przyznać, że zdjęcia były bardzo atrakcyjne. Aparat nigdy mnie nie zawiódł i działa do dziś choć z racji wieku czasy naświetlania wydłużyły się lekko. Tak więc FED był aparatem którym obsługiwałem wszystkie uroczystości rodzinne, dodatkowo fotografując lokalne widoki. Pierwszym filmem który masowo używałem był radziecki „svema foto 65” o czułości 80 ISO. Ten czarno biały film zawsze wywoływałem sam w domowej ciemni. Potem robiłem odbitki na papierach barytowych. W tamtych czasach każdy podobnie jak i dziś marzył o lustrzance z wymiennymi obiektywami i choć „FED” był jak na owe czasy bardzo dobrym aparatem, odkładałem pieniądze na kolejny aparat.

Zenit XP


Chyba w 1992 roku na krakowskim bazarze od masowo handlujących wtedy w Polsce Rosjan kupiłem wymarzoną lustrzankę i jak łatwo zgadnąć był to Zenit XP z obiektywem Helios 58mm. Body aparatu miało gniazdo obiektywu na gwint m42. Bardzo popularne i stare mocowanie z wielką dostępnością różnych obiektywów. Dodatkowo do zestawu dołączyłem wkrótce obiektyw Jupiter 200mm. Po roku 1992 robiłem już kolorowe zdjęcia przeważnie na Fuji C200, lub Kodak Gold. Jednak pamiętam, że pierwszy kolorowy film wykonałem na wschodnioniemieckim negatywie ORWO Color. Pamiętam też, że proces chemiczny dla tego filmu nie był dostępny i laboratorium wywołało film w procesie C41 co jak łatwo przewidzieć dało nieciekawe efekty kolorystyczne. To były ogólnie dostępne filmy. Diapozytywy i filmy profesjonalne nie były łatwo dostępne.

W zasadzie będąc amatorem sprzęt ten wystarczał mi aż do 2006 roku kiedy zakupiłem nowego Canona EOS 33v. Od tej chwili fotograficzne życie nabrało tempa, ale to już inne czasy i inna historia. Wtedy wiele osób zaczęło fotografować cyfrowo, choć moim zdaniem nawet w 2006r te powszechne cyfrówki jakością zdjęć wyraźnie odstawały od zwykłych aparatów na kliszę. Ale tego pędu już nic nie było w stanie zatrzymać. Cóż sam dzisiaj komercyjnie fotografuję wysokiej klasy sprzętem cyfrowym, ale nadal kocham i używam jak tylko często się da aparat analogowy.


Dziś moim top aparatem jest Nikon FM3a, ale często robię też zdjęcia na średnim formacie. Choć szczerze mówiąc aparaty średnioformatowe są dość ciężkie i nie lubię ich dźwigać.
Wracając do Feda. Nawet dziś jest to fajny aparat choć ma kilka udziwnień do których trzeba się przyzwyczaić. Po pierwsze czas można ustawić dopiero po naciągnięciu migawki, gdyż w przeciwnym razie może to spowodować uszkodzenie aparatu. Trzeba zawsze o tym pamiętać. Wizjer jest bardzo ciemny i niewiele przez niego widać. Plamka dalmierza jest dobrze widoczna.
Wizjer nie posiada ramek więc używanie obiektywów innych niż standardowy 55mm może być trudne. Plusem jest budowa mechaniczna i ogólna wytrzymałość korpusu i migawki.

Porozmawiajmy teraz o zenicie.

Zenit moim zdaniem choć to ciężki aparat i w dość solidnej obudowie nie jest tak dobry jak FED. Najdłuższy czas migawki to 1/30 i B. Fed ma natomiast jeszcze czasy 1/15, 1/8, 1/4, 1/2 i 1 s oraz B. Najkrótszy czas otwarcia migawki obydwu aparatów to 1/500s. Do minusów Zenita należy zaliczyć także pole widzenia kadru w wizjerze które obejmuje tylko nieco ponad 60 procent kadru . Przypuszczam, że w ciągu wielu lat zrobiłem podobną ilość zdjęć obydwoma aparatami więc mogę coś powiedzieć na temat ich awaryjności. Podczas gdy Fed nie zepsuł się nigdy w Zenicie dwa razy zerwała się płócienna migawka i dwukrotnie musiał odwiedzać serwis. Za trzecim razem w Zenicie uszkodził się mechanizm wyzwalania migawki. Dość częsta przypadłość tego aparatu, gdyż metalowy bolec spustu wyrabia krzywkę wykonaną z tworzywa sztucznego. Do zalet Zenita XP zaliczyć należy pomiar światła TTL oparty o dwa elementy CdS. Jest on wystarczająco precyzyjny. Pomiar ekspozycji oceniamy w celowniku na podstawie dwóch diod.


Jak widać nie są to aparaty bardzo wyszukane technicznie. Nie ma tu trybów automatyki, preselekcji czasów, czy też przysłony. Były one wzorowane na niemieckich rozwiązaniach technicznych. Pierwsze aparaty Fed zostały wyprodukowane w latach 30 stych XX wieku i były kopią niemieckiej leiki. Sowieci lubili kopiować dobre rozwiązania techniczne. Produkcja FED-ów zakończyła się w 1990 roku. Mój egzemplarz został wyprodukowany właśnie wtedy. Dziś ten aparat można kupić w cenie rolki jednego lub dwóch filmów Kodaka. Wydatek śmiesznie niski a zdjęcia wychodzą naprawdę bardzo dobrej jakości. Jeśli nie przeszkadza wam kiepski wizjer Feda czy ciemna i mała matówka Zenita to polecam jak najbardziej. Nagrodzi wam te niedogodności przyjemny dźwięk płóciennej migawki obydwu aparatów.


Na koniec nasuwające się wnioski.


Nie sposób tych aparatów oceniać według dzisiejszych kryteriów. Pamiętajmy, że w byłej strefie wpływów sowieckich nie było wielkiego wyboru aparatów fotograficznych. W większości popyt zaspakajały produkty z byłego NRD, oraz ZSRR. Aparaty z za żelaznej kurtyny były trudno dostępne i zbyt drogie dla potencjalnego nabywcy w Polsce lub w innym kraju bloku wschodniego.
Ja ten czas wspominam z dużym sentymentem i pomimo wszystko przy pomocy tych aparatów wykonałem wiele wspaniałych zdjęć które do dziś znajdują się w rodzinnym albumie.

Dodaj komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *

Prawa autorskie © 2020. Krzysztof Łakomski. Wszelkie prawa zastrzeżone.
Scroll Up